Verkefni

Rannsóknarverkefni RMF

  

Samfélagsleg áhrif ferðaþjónustu

Tilviksrannsókn: Höfn - Mývatnssveit - Siglufjörður

Rannsóknin felur í sér greiningu á því hvaða áhrif hinn hraði vöxtur ferðaþjónustunnar, samhliða lengra ferðamannatímabili, hefur á samfélag heimamanna, menningu og daglegt líf.

Ljóst þykir að ferðaþjónusta getur leitt til breytinga á samfélögum og samsetningu þeirra. Slíkar breytingar geta verið af félagslegum og menningarlegum toga, sem og hagrænum og umhverfislegum. Auk þess þarf að huga að jákvæðum og neikvæðum áhrifum ferðaþjónustu á íbúa og menningu þeirra þar sem uppbygging í ferðaþjónustu þarf að vera í sátt við samfélag og heimamenn.

Verkefni styrkt af atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti.

Verkefninu lauk í árslok 2016 með útgáfu tveggja skýrslna sem lesa má hér

Greining á áhrifum ferðaþjónustu á ferðamennsku í einstökum samfélögum

Áhrif ferðaþjónustu og ferðamennsku á einstök samfélög: niðurstöður símakönnunar

Umsjón: Eyrún Jenný Bjarnadóttir

 

 

Samfélagsleg áhrif ferðaþjónustu

Heimamenn: Spurningakönnunar á landsvísu - Undirbúningur

Á haustmánuðum 2014 stóð Ferðamálastofa fyrir könnun á viðhorfum Íslendinga til ferðaþjónustu í samstarfi við RMF og Háskólann á Hólum. Framkvæmdaraðili könnunarinnar var Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands.
Áformað er að endurtaka þessa könnun en þessi hluti verkefnisins snýr að undirbúningi könnunarinnar með rýni og endurbótum á fyrirliggjandi spurningalista. Undirbúningur verkefnisins hófst á haustdögum 2016 og áætluð verklok eru í mars 2017.

Umsjón: Eyrún Jenný Bjarnadóttir í samráði við Guðrúnu Þóru Gunnarsdóttur. Ráðgefandi aðilar eru Land- og ferðamálafræðistofa Háskóla Íslands, Ferðamáladeild Háskólans á Hólum, Samband íslenskra sveitarfélaga og Ferðamálastofa

 

 

Komur skemmtiferðaskipa

RMF hefur unnið að öflun og úrvinnslu gagna um komur skemmtiferðaskipa fyrir árin 2009-2015. Gögnin eru unnin til að ná fram samræmdum tölum um fjölda farþega og áhafnarmeðlima sem hvert skip skilaði til viðkomuhafna, sem og brúttóþyngd skipa og dvalartíma þeirra í höfnum.

Síðla árs 2016 hlaut RMF styrk úr Menningar- og viðurkenningarsjóði KEA fyrir tilviksrannsókn um opinbera stefnumörkun, skipulag, væntingar og reynslu af komum skemmtiferðaskipa til norðlenskra hafna. Áætluð verklok eru í apríl 2017 en auk þess er frekari rannsókna- og þróunarvinna í tengslum við gögn um komur skemmtiferðaskipa í deiglunni.

Umsjón: Þórný Barðadóttir

 

 

Umfang og áhrif ferðaþjónustu í byggðum landsins

Í verkefninu er megin áhersla lögð á eftirspurnarhlið atvinnugreinarinnar og greiningu gesta til svæðisins. Leitast er við að finna svör við því hverjir það eru sem koma og hvað dregur þá til svæðisins. Einnig eftir hverju þeir sækjast og hvað þeir skilja eftir. Svör við slíkum spurningum eru mikilvægar í þeim uppbyggingarfasa sem atvinnugreinin er í víða um land auk þess sem þau gagnast við gerð stefnumótandi stjórnunaráætlana fyrir ferðaþjónustu í hverjum landshluta. Spurningalisti var lagður fyrir erlenda ferðamenn á sex stöðum landsins, Seyðisfirði, Egilsstöðum, Húsavík, Mývatnssveit, Stykkishólmi og Ísafirði á sumarið 2016.

Verkefnið er unnið í samstarfi Rannsóknamiðstöðvar ferðamála, Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Húsavík, Rannsóknamiðstöðvar Háskólans á Akureyri og Þekkingarnets Þingeyinga. Verkefnið er styrkt af Stjórnstöð ferðamála, en er framhald verkefnis sem hófst í júní 2015, þá styrkt af atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti.

Umsjón: Lilja B. Rögnvaldsdóttir

 

 

Markhópagreining fyrir íslenska ferðaþjónustu

Ítarleg markhópagreining á erlendum mörkuðum íslenskrar ferðaþjónustu. Unnið verður að líkani til að afla gagna frá markaðssvæðum landsins. Með því verður lagður grunnur að viðmiðum til að skilgreina markhópa út frá lífsstíl og félagshópum. Einnig verða lögð drög að grunnflokkun gesta í markhópa fyrir miðaða markaðssetningu, ímyndaruppbyggingu og vöruþróun áfangastaða og þjónustu, enda hefur slík gagnaöflun til rannsókna forspárgildi.

Verkefni styrkt af Stjórnstöð ferðamála, er framhald verkefnis sem hófst í júní 2015 og var styrkt af atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti.  

Gefnar hafa verið út tvær áfangaskýrslur um verkefnið. Sú fyrri var gefin út af RMF í árslok 2015 en sú síðari af Háskólanum á Bifröst haustið 2016. 
Markhópagreining fyrir íslenska ferðaþjónustu: Skýrsla 1 - Markmið, bakgrunnur og aðferðir

Markhópagreining fyrir íslenska ferðaþjónustu: Skýrsla 2 - Spurningagrunnur

Umsjón með hluta RMF: Dr. Edward Huijbens og Guðrún Þóra Gunnarsdóttir

 

 

Efnahagsleg áhrif ferðaþjónustu

 Tilviksrannsókn: Húsavík, Mývatnssveit, Höfn og Siglufjörður

Meginmarkmið verkefnisins er greining á efnahagslegum áhrifum ferðaþjónustu í byggðum landsins. Unnið verður með hliðsjón af alþjóðlegri forskrift ferðaþjónustureikninga. Rekstrarlegar ástæður og misjafnt aðgengi að upplýsingum um ferðaþjónustukaup er misjafnt eftir landshlutum. Opinberar hagtölur getur því í einhverjum tilfellum þurft að aðlaga að staðháttum.

Rannsóknin tekur til fjögurra byggðakjarna: Húsavíkur, Mývatnssveitar, Siglufjarðar og Hafnar í Hornafirði. Staðirnir hafa allir gengið í gegnum hræringar í atvinnulífi undanfarin ár. Samdráttur hefur orðið í grunnatvinnuvegunum, sér í lagi sjávarútvegi, á sama tíma og miklar framtíðarvæntingar eru bundnar við ferðaþjónustu.

Rannsóknin byggir á verkefni sem unnið hefur verið í Þingeyjarsýslum frá árinu 2012. Það verkefni snýr að aðlögun alþjóðlegra aðferða við gerð ferðaþjónustureikninga að afmörkuðum svæðum landsins í þeim tilgangi að greina efnahagsleg áhrif ferðaþjónustu á svæðinu.

Hluta verkefnsis sen sneri að Þingeyjarsýslum lauk vorið 2016 með útgáfu áfangaskýrslu sem gefin var út á ensku og sjá má að neðan:
Economic Effects of Tourism in Þingeyjarsýslur Analysis at the sub-national level in Iceland

Í árslok 2016 komu svo út skýrslur fyrir hvern hinna fjögurra byggðakjarna:
Erlendir gestir á Siglufirði sumarið 2015 
Erlendir gestir á Höfn í Hornafirði sumarið 2015 
Erlendir gestir í Mývatnssveit sumarið 2015 
Erlendir gestir á Húsavík sumarið 2015 

Umsjón: Lilja B. Rögnvaldsdóttir

 

 

Áhrif Svartárvirkjunar á ferðamennsku og útivist

Rannsókn unnin að beiðni Verkís hf. fyrir hönd SSB Orku, sem hluti af mati á umhverfisáhrifum virkjunar í Svartá í Bárðardal í Þingeyjarsveit. Með rannsókninni voru dregnar fram grunnupplýsingar um ferðaþjónustu, ferðamennsku og útivist sem mögulega raskast vegna fyrirhugaðrar virkjunar og ályktað um möguleg áhrif Svartárvirkjunar á Bárðardal, Norðausturland og á Ísland sem áfangastað ferðamanna.
Verkið byggði á viðtölum við innlenda og erlenda ferðaþjónustuaðila, útivistarfólk og ferðamenn sem og fyrirliggjandi gögnum og niðurstöðum um upplifun og viðhorf ferðamanna, ferðaþjónustuaðila og útivistarfólks til virkjana í vatnasviði Skjálfanda og annars staðar í náttúru Íslands. Matið var samstarfsverkefni RMF og Rannsóknamiðstöðvar Háskólans á Akureyri en unnið fyrir Verkís sem hluti mats á umhverfisáhrifum virkjunarinnar.

Verkinu lauk í janúar 2017 með skýrslu sem lesa má hér að neðan.

Áhrif Svartárvirkjunar í Bárðardal-Þingeyjarsveit á ferðaþjónustu og ferðamennsku/útivist

Umsjón: Dr. Gunnþóra Ólafsdóttir í samvinnu við Hjalta Jóhannesson, sérfræðing hjá RHA og Guðrúnu Þóru Gunnarsdóttur forstöðumann RMF. 

 

 

Talningar ferðamanna: dreifing eftir landssvæðum

Talning ökutækja sem aka inná fjölfarna áfangastaði víða um land. Meðalfjöldi ferðamanna í hverju ökutæki er fundinn til þess að hægt sé að meta dreifingu ferðamanna um landið, dreifingu ferðamanna á milli áfangastaða og árstíðasveiflu í dreifingu ferðamanna. 
Með niðurstöðum er mögulegt að móta aðgerðir varðandi skipulag ferðaþjónustunnar á landsvísu, uppbyggingu innviða og þjónustu á hverjum áfangastað. 

Áfangi styrktur af Stjórnstöð ferðamála; hluti stærra verkefnis.

Þessum áfanga verksins lauk í ársbyrjun 2017 með útgáfu áfangaskýrslu sem lesa má hér að neðan

Dreifing ferðamanna um landið: Talningar ferðamanna á áfangastöðum

Umsjón: Dr. Rögnvaldur Ólafsson og Gyða Þórhallsdóttir

 

 

Tourism, Wellbeing and Ecosystem Services (TObeWELL)

Tourism, Wellbeing and Ecosystem Services er samvinnuverkefni 29 Evrópulanda sem styrkt er af rammaáætlun Evrópusambandsins (COST) og er leitt af háskólanum í Exeter.

Verkefnið snýst um að þætta saman hugmyndir um þjónustu vistkerfa með áherslu á lífkerfi, við aðra þætti mannlegrar tilvistar; menningu, heilsu og vellíðan gegnum ferðamennsku. Verkefnið miðar að því að tengja saman rannsóknir á vellíðan sem byggja á þjónustu vistkerfa og notkun þeirra gegnum ferðamennsku, útivist og afþreyingu. Til grundvallar verkefninu liggur að skapa ný samvinnu rannsóknarverkefni um hvernig ferðamennska getur bætt heilsu og vellíðan með samlífi við auðlindir, náttúru og sjálfbæra nýtingu vistkerfa, um leið og reynt verður að leggja mat á virði slíkrar nýtingar. Þetta mun nást með samstarfi ólíkra rannsóknastofnana um alla Evrópu sem starfa munu saman á grundvelli fjögurra vinnuhópa. 

  1. Fjallar fræðilega um samband ferðamennsku, vellíðunar og þjónustu vistkerfa og leitast við að smíða hugtakaramma um það.
  2. Mun fjalla um aðferðafræðilegar áskoranir við að kynna sér þetta samband.
  3. Skoðar samhengi öldrunar, vellíðunar og þjónustu vistkerfa.
  4. Skoðar stefnumótun og hvernig niðurstöður hinna hópanna geta upplýst mótun heilbrigðisstefnu.

Umsjón með hluta RMF: Dr. Edward H. Huijbens, en hann stýrir innan þess samræmingu vísindaferða (e. short term scientific missions). Edward situr í stýrihópi verkefnisins ásamt Önnu G. Sverrisdóttur frá Island of Health. Áætluð verklok er fyrri hluti árs 2017.

 

 

Slow adventure tourism og SAINT 2015

Verkefnið er unnið í samvinnu við stofnanir í Noregi og Skotlandi og er styrkt af Norræna Atlantssamstarfinu (NORA). RMF er í samvinnu við Háskólasetur Háskóla Íslands á Hornafirði um innlenda hluta verkefnisins. Markmiðið er að bera kennsl á vörur og þjónustu sem snúast um „yndis-ævintýri“ (e. slow adventure) á Norðurslóðum á starfsvæði NORA og hvað það er sem einkennir þessar ferðir. Með því að búa til skilgreiningu fyrirtækja sem bjóða yndisævintýraferðir og bera kennsl á fyrirtæki sem bjóða slíkar ferðir og hvata þeirra voru gerðar leiðbeiningar um hvernig má skipuleggja ferðaþjónustu með þessum hætti sem gæti þannig verið frekar í takt við umhverfi og náttúru. Verkefnið hófst haustið 2013 og lýkur vorið 2014. Fyrir liggur lokaskýrsla um verkefnið og er það íslenskur hluti hennar sem skilgreinir yndis ævintýri í íslensku samhengi. Einnig var unnin umsókn uppúr verkefninu í Northern Periphery and Arctic Programme (NPP) ESB sem send var inn í lok árs 2014. Hún ber titilinn: SAINT - Slow Adventure In Northern Territories     

Í árslok 2016 kom út skýrsla þar sem hugmyndafræði SAINT var beitt til greiningar á niðurstöðum sem fengust við fyrstu fyrirlögn markhópaspurningalista - um það verkefni í heild er annars vísað til umfjöllunar hér ofar á síðunni.

Slow Adventure in Iceland: Segmentation study of potential inbound visitors to Iceland

Umsjón:  Dr. Edward H. Huijbens 

 

 

Ábyrg ferðamennska á norðurslóðum

Sjálfbær þróun náttúrutengdrar ferðamennsku á Norðurslóðum RMF tekur þátt í undirbúningi þverfaglegs rannsóknasamstarfs vísindafólks í sjávarlíffræði, mannvistarlandfræði og ferðamálafræði í tengslum við verkefnið Sustainable Tourism and Responsible Practices of Arctic Coastal Communities and Seascapes. Markmiðið er að fá fram nauðsynlegar upplýsingar til að undirbyggja ákvarðanatökur sem miða að sjálfbærri þróun, vöktun og rekstur ferðamannastaða á norðurslóðum sem byggja á aðdráttarafli hafsins og lífríki þess.hópurinn, sem samanstendur af íslenskum, norskum og áströlskum fræði- og vísindamönnum, hlaut styrk úr Arctic Studies-áætluninni til að kosta undirbúningsvinnu og umsóknagerð í samkeppnissjóði. Undirbúningurinn hófst í nóvember 2016, en snemma árs 2017 var hafist handa við hönnun þverfaglegs heildræns rannsóknaverkefnis undir heitinu Responsible Tourism in Actic Seascapes (ReSea) sem miða myndi að öflun nauðsynlegra upplýsinga til að undirbyggja ábyrga hvala- og selaskoðun á norðurslóðum. Fyrirhugað rannsóknasvæði er Ísland, Noregur og Grænland. og verður unnið að umsókn á árinu 2017.

Umsjón með hluta RMF: Dr. Gunnþóra Ólafsdóttir. Verkefnastjóri er Dr. Jessica Faustini Aquino sérfræðingur hjá Selasetri Íslands og lektor við Ferðamáladeild Háskólans á Hólum.

 

 

International Polar Tourism Research Network 

RMF er virkur þátttakandi í norðurslóðasamstarfi fræðafólks í ferðamálum með þátttöku í International Polar Tourism Research Network (IPTRN). Þetta hefur skapað fótfestu til þátttöku í mótun norðurslóðaáherslna Háskólans á Akureyri, en þar eru fjölmörg verkefni og ýmsir samstarfsmöguleikar í mótun. RMF skipulaði meðal annars fimmtu ráðstefnu hópsins haustið 2016 á Akureyri og á Raufahöfn.

Umsjón með samstarfinu: Dr. Edward H. Huijbens

 

 

Fjölmiðlar og ferðaþjónusta

Sumarið 2016 var ráðist í forrannsókn (e. pilot study) á umfjöllun íslenskra fjölmiðla um ferðamennsku og ferðaþjónustu hérlendis. Til skoðunar var hvort og þá hvernig áhersla miðlanna hefði breyst samfara örum vexti ferðaþjónustunnar á síðustu árum. Valdar voru til greiningar fréttir hérlendra netmiðla dagana 15-21. janúar og 15-21 júlí árin 2010-2016. Unnið var út frá kenningum um annars vegar mikilvægi fjölmiðla í upplýsingu almennings og hins vegar mótunaráhrifum fjölmiðla í þjóðmálaumræðunni hverju sinni. Greiningarflokkar tóku meðal annars mið af umfangi umfjöllunar og vægi ferðaþjónustu í fréttum; hverjir helstu viðmælendur miðlanna höfðu verið; hvort áhrif ferðaþjónustu væru sýnd jákvæð eða neikvæð; hvort áhersla væri lögð á orðnar eða þarfar aðgerðir stjórnvalda og ef annarra þá hverra. Stefnt er að áframhaldandi upplýsingaöflun árið 2017.

Umsjón: Þórný Barðadóttir

 

 

Ferðamennska, jarðminjar og skart (NordMin)

Forverkefni

Verkefnið Ferðamennska, jarðminjar og skart (e. Tourism, landmarks and gemmology) snéri að samspili ferðaþjónustu og námuvinnslu til nýsköpunar og vöruþróunar. Forverkefnisstyrkur fékkst hjá Norrænu ráðherranefndinni til að leiða saman starfshóp til að vinna styrkumsókn að stærra verkefni. RMF stýrði verkefninu en íslenskir samstarfsaðilar voru ÍSOR, Nýsköpunarmiðstöð Íslands og Breiðdalssetur ses. Erlendir samstarfsaðilar voru Háskólinn í Álaborg, Danmörku, NordGem AB og Kristallen I Lannavaara í Svíþjóð.

Verkefnið fór af stað í lok árs 2015 með verkefnafundi á Íslandi. Tveir fundir voru haldnir á árinu 2016 og sá RMF um skipulagninguna. Annar fundurinn var fjarfundur en hinn fundurinn var haldinn á Arlandaflugvelli í Svíþjóð. Hópurinn vann fullmótaðar umsóknir sem voru sendar til Norræna Atlantssamstarfsins (NORA) og Vestnorræna ferðamálaráðsins (NATA).

Forverkefninu lauk í október 2016.

Umsjón: Dr. Edward H. Huijbens og Eyrún Jenný Bjarnadóttir